Op vrijdag 17 juli 2026 keurde de Vlaamse Regering de conceptnota openwaterzwemmen goed.

“Zwemmen in open water wordt een recht. Tot nu was het principe dat zwemmen overal verboden is, tenzij op plaatsen waar het expliciet toegestaan wordt. Die logica draaien we om: zwemmen is overal toegestaan, tenzij op plaatsen waar het expliciet door de (lokale) overheid verboden wordt.” 

De nota openwaterzwemmen geeft concreet invulling aan deze ambitie en werkt een plan van aanpak uit.

Sinds de VLAREM versoepeling in februari 2024 gelden er in Vlaanderen drie in Vlarem-II ingedeelde categorieën van openwaterzwemmen, namelijk “open zwemgelegenheden”, “zones voor waterrecreatie” en "vrije zwemzone". De vrije zwemzone werd nieuw toegevoegd en gaat om zwemzones waar toezicht niet verplicht is en waar een laagdrempelige regeling rond veiligheid en waterkwaliteit geldt. De goedgekeurde nota stelt 3 grote acties voor:

1. Zwemmen in open water wordt een allemansrecht

Eén van de belangrijkste voorstellen is de invoering van een allemansrecht voor openwaterzwemmen. Dat betekent dat iedereen in principe zal mogen zwemmen in publieke waterlopen, vijvers en meren, ook wanneer deze niet zijn ingericht als officiële zwemzone. Zwemmers doen dit volledig op eigen verantwoordelijkheid, zowel wat betreft veiligheid als waterkwaliteit.

Voor lokale besturen verandert er wel het één en ander. Waterbeheerders kunnen om veiligheidsredenen bepaalde locaties uitsluiten van het allemansrecht, steeds in afstemming met het betrokken lokaal bestuur. Daarnaast wordt ingezet op duidelijke communicatie over waar zwemmen wel of niet toegelaten is. De invoering van het allemansrecht wordt gefaseerd voorbereid en is voorzien uiterlijk tegen 1 juni 2027.

2. Het inrichten van vrije zwemzones versnellen

De Vlaamse Regering zet in op de verdere uitbreiding van officiële vrije zwemzones. Dit zijn locaties waar een exploitant instaat voor de organisatie van de zwemgelegenheid en waar garanties worden geboden rond veiligheid en waterkwaliteit.

Tegen 1 oktober 2026 brengen de Vlaamse Milieumaatschappij, De Vlaamse Waterweg en het Agentschap voor Natuur en Bos alle potentiële locaties voor vrije zwemzones in kaart. De resultaten worden gedeeld met de betrokken waterbeheerder en het lokaal bestuur. Vervolgens worden de betrokken lokale besturen gevraagd om uiterlijk 1 februari 2027 aan te geven welke locaties zij willen ontwikkelen als vrije zwemzone en tegen wanneer.

3. Meer kansen voor openwaterzwemmen

De conceptnota voorziet daarnaast verschillende maatregelen om openwaterzwemmen verder te stimuleren en administratieve drempels te verlagen. Zo wordt werk gemaakt van een meer gecoördineerde ondersteuning van lokale besturen, onder meer via de nieuwe stuurgroep Openwater.

Ook op het vlak van infrastructuur wordt vereenvoudigd. Voor een aantal basisvoorzieningen, zoals steigers, signalisatie, veiligheidsboeien, infoborden, toegangsvoorzieningen en sanitaire basisinfrastructuur, zal in de toekomst geen stedenbouwkundige omgevingsvergunning meer nodig zijn. Bovendien blijft de afstemming met de subsidiemogelijkheden van Sport Vlaanderen behouden. Tot slot blijft de Vlaamse Regering investeren in een betere waterkwaliteit, onder meer via extra middelen voor rioleringsprojecten die ook de zwemwaterkwaliteit ten goede komen.

Hoe gaat het nu verder?

De goedkeuring van de conceptnota is een belangrijke eerste stap. De komende periode zullen de voorgestelde beleidslijnen verder worden geconcretiseerd en vertaald naar regelgeving en praktische uitvoering. Netwerk Lokaal Sportbeleid volgt deze ontwikkelingen van dichtbij. Zodra er meer duidelijkheid is over de concrete impact voor lokale besturen, informeren we onze leden uiteraard verder.